ΕΠΑΙΝΟΣ: ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΛΑΨΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ & ΠΩΣ ΝΑ ΤΟ ΕΝΘΑΡΡΥΝΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΠΟΙΟΤΙΚΑ

ΕΠΑΙΝΟΣ: ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΛΑΨΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ & ΠΩΣ ΝΑ ΤΟ ΕΝΘΑΡΡΥΝΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΠΟΙΟΤΙΚΑ

Έρευνες έχουν δείξει πως ο έπαινος προς τα παιδιά μας είναι πολύ σημαντικός για την ψυχολογία τους και μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά τους με διάφορους τρόπους, θετικά ή αρνητικά.

 Ο έπαινος & ο κατάλληλος τρόπος ενθάρρυνσης του παιδιού - Stunning Mommying

Ο έπαινος από τους γονείς προς το παιδί χρησιμοποιείται, συνειδητά ή όχι, για να το επιβραβεύσουμε, να το ενθαρρύνουμε να ασχοληθεί με κάτι, να του δώσουμε κίνητρο να συνεχίσει να προσπαθεί, να του δείξουμε πως αυτό που κάνει είναι αποδεκτό και επιθυμητό από εμάς ή απλούστερα, για να το κάνουμε να χαρεί και να νιώσει καλά με τον εαυτό του. Όλα αυτά είναι απόλυτα φυσιολογικοί και σωστοί λόγοι να επαινούμε και είναι και σίγουρα καλοπροαίρετοι. Ο έπαινος όντως ενισχύει τις θετικές συμπεριφορές του παιδιού καθώς και την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή του.

Το πρόβλημα όμως είναι πως ο υπερβολικός έπαινος για το καθετί κι επίσης ο έπαινος που δίνεται με ακατάλληλο τρόπο μπορεί να έχει τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που περιμένουμε. Θα προχωρήσουμε αμέσως στο με ποιον τρόπο ο έπαινος μπορεί να βλάψει τα παιδιά και την ψυχολογία τους ενώ στη συνέχεια του άρθρου θα βρείτε πρακτικούς τρόπους για να συνεχίσετε να τον προσφέρετε στο παιδί σας αλλά ποιοτικότερα, ώστε όντως να ωφελείται από όλα όσα έχει να του προσφέρει.

Να θυμάστε σε γενικές γραμμές πως σημασία στον έπαινο έχει η ποιότητα, ο τρόπος δηλαδή με τον οποίο τον εκφράζουμε, και όχι η ποσότητα, δηλαδή το πόσο συχνά τον εκφράζουμε.

ΠΟΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ Ο ΣΥΝΕΧΗΣ ΕΠΑΙΝΟΣ;

Τα παιδιά που λαμβάνουν υπερβολικά πολλούς επαίνους ή επαίνους σε λάθος κατεύθυνση (βλ.παρακάτω) διστάζουν να συμμετάσχουν σε προκλήσεις και να επιδοθούν σε νέες ή απαιτητικές δραστηριότητες, διότι φοβούνται μια πιθανή αποτυχία. Φοβούνται την αποκαθήλωση από την κορυφή στα οποία τα είχε τοποθετήσει ο συνεχής έπαινος των γονιών τους (πηγή).

Με άλλα λόγια, ο υπερβολικός έπαινος των ικανοτήτων των παιδιών τούς θέτει πολύ υψηλά standards τα οποία εν πολλοίς τα αποτρέπουν από το να καταπιαστούν με κάτι απαιτητικό, κι έτσι καταφεύγουν στα εύκολα και δοκιμασμένα, αρνούμενα να βγουν από το comfort zone τους και να δοκιμάσουν καινούρια πράγματα. Τα ενδιαφέρει, δηλαδή, να δείχνουν έξυπνα από το να μάθουν πραγματικά κάτι νέο. Εστιάζοντας στο αποτέλεσμα και προσπαθώντας να ανταποκριθούν στην εικόνα που οι γονείς τους τους δείχνουν πως έχουν για εκείνα, αποφεύγουν οτιδήποτε θα μπορούσε να τα οδηγήσει σε αποτυχία, μιας και η αποτυχία για εκείνα εκλαμβάνεται προσωπικά και αποτελεί αντικίνητρο για να προσπαθήσουν περισσότερο.

Επιπλέον, ο υπερβολικός έπαινος από την πλευρά των γονιών δημιουργεί παιδιά κατά κάποιον τρόπο “εθισμένα” σε αυτόν, ακόμα κι αν το παιδί είναι αρκετά μικρό σε ηλικία (“praise junkies”, πηγή). Αυτά τα παιδιά φαίνεται πως συνηθίζουν στον έπαινο, αποκτά για εκείνα τεράστια σημασία κι έτσι τον αποζητούν συνεχώς καθότι πλέον τον χρειάζονταιΌ,τι δραστηριότητα κάνουν δεν την κάνουν από γνήσιο ενδιαφέρον και αγάπη για την εξερεύνηση και τη μάθηση/διεύρυνση των οριζόντων τους, αλλά από την ανάγκη τους για την αποδοχή των γονιών τους, όπως αυτή εκφράζεται μέσω του επαίνου.

Χαρακτηριστική αυτής της τάσης είναι η παραίτηση από την εν λόγω δραστηριότητα αν δεν λάβουν την προσοχή των γονιών τους. Τα παιδιά χάνουν το ενδιαφέρον προς τη δραστηριότητα αν η ενασχόλησή τους μ’αυτή δεν επαινεθεί από τους γονείς κι επίσης αντιμετωπίζουν την ήττα και την αποτυχία με περισσότερη άρνηση.



Αντίθετα με τα παραπάνω, όταν τα παιδιά δεν λαμβάνουν συνεχώς επαίνους, μαθαίνουν να απολαμβάνουν ειλικρινά την όποια απαιτητική δραστηριότητα και δεν την “παίρνουν από φόβο”. Τα παιδιά που δεν διστάζουν να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους είναι τα παιδιά στα οποία ο έπαινος δίνεται με μέτρο και με τον κατάλληλο τρόπο οπότε και δεν φοβούνται ένα κακό αποτέλεσμα, μια αποτυχία, μη δεν τα καταφέρουν. Δεν τα παρατούν εύκολα και μάλιστα τους αρέσουν οι προκλήσεις.

Τα παιδιά αυτά νιώθουν μια αίσθηση ελέγχου πάνω σε ό,τι κάνουν, ενώ τα “praise junkies” πελαγώνουν από το άγχος τους και αισθάνονται, εν τέλει, αδύναμα μπροστά σε κάτι δύσκολο που καλούνται να αντιμετωπίσουν.

ΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΑΙΝΟΥΜΕ, ΛΟΙΠΟΝ, ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ;

  • Επαινέστε την προσπάθεια του παιδιού και όχι τις ικανότητές του ή το αποτέλεσμα της προσπάθειας.

Ο εποικοδομητικός έπαινος που οδηγεί σε ουσιαστική παρακίνηση θα πρέπει να αφορά την προσπάθεια που κατέβαλε το παιδί για κάποια δραστηριότητα και τον τρόπο προσέγγισης και χειρισμού που αποφάσισε να ακολουθήσει. Δεν πρέπει να επαινούνται μεμονωμένα οι ικανότητές του.

Όταν επαινείται η εξυπνάδα του παιδιού ως ικανότητα, για παράδειγμα, και όχι η προσπάθεια που κατέβαλε για να καταφέρει κάτι, τότε το παιδί ταυτίζει την επιτυχία με την εξυπνάδα, με αποτέλεσμα, αντίστοιχα, να ταυτίζει την αποτυχία με την ανικανότητα και την ανοησία (πηγή).

Είναι δηλαδή προτιμότερο να πούμε “καταλαβαίνω πως διάβασες πραγματικά πολύ για αυτό το “Άριστα” στο διαγώνισμα, μπράβο σου!” από το να πούμε “είσαι πολύ έξυπνος που έγραψες “Άριστα”, μπράβο!”. Πρέπει ο έπαινος να εστιαστεί στην πράξη του διαβάσματος και την προσπάθεια που καταβλήθηκε, δηλαδή, και όχι στο ότι το παιδί είναι έξυπνο και ικανός μαθητής.

Επιπλέον, όπως καλό είναι ο έπαινος να μην εστιάζεται στις ικανότητες του παιδιού, ομοίως δεν πρέπει να αφορά ούτε στο αποτέλεσμα της προσπάθειας, όταν αυτή έχει όντως καταβληθεί για ένα αποτέλεσμα έστω και μέτριο. Μπορούμε δηλαδή να δώσουμε συγχαρητήρια στο παιδί μας για το ότι μελέτησε για ένα διαγώνισμα ακόμα κι αν δεν έγραψε και τόσο καλά, λέγοντάς του πως την επόμενη φορά είμαστε σίγουροι ότι θα τα καταφέρει καλύτερα.

  • Να επαινείτε με απλές παρατηρήσεις/σχόλια (περιγραφικός έπαινος) και όχι με χαρακτηρισμούς/κρίση.

Ο περιγραφικός έπαινος που αρχίζει με φράσεις όπως “παρατήρησα/καταλαβαίνω/βλέπω ότι…” και εν συνεχεία περιγράφει επακριβώς ποια είναι η πράξη που είναι αξιέπαινη τη δεδομένη στιγμή είναι ποιοτικότερος από εκείνον που επαινεί τις ικανότητές του παιδιού ή το αποτέλεσμα που έφερε και ξεκινάει με “είσαι τέλειος/ο καλύτερος/φοβερός στο να…”. Άλλωστε τέτοιοι χαρακτηρισμοί έχουν παιδοκεντρικό χαρακτήρα και καλό θα ήταν να τους αποφεύγει κανείς ούτως ή άλλως.

Απομακρυνθείτε από τα συνεχή, κενά “μπράβο”. Εστιάστε στο να κάνετε απλές, συγκεκριμένες παρατηρήσεις πάνω στις πράξεις του παιδιού που θέλετε να ενθαρρύνετε. Πείτε για παράδειγμα “πραγματικά θαυμάζω το πόσο συγκεντρωμένος είσαι” όταν θέλετε να επαινέσετε το παιδί που μελετάει τα μαθήματά του και μην του πείτε πως είναι έξυπνο ή το καλύτερο παιδί επειδή μελετάει. Πείτε “ω, κατάφερες να βάλεις αυτά τα κομμάτια τέλεια στις θέσεις τους!” για ένα παζλ που συμπλήρωσε το παιδί και μην του πείτε ότι είναι το ικανότερο παιδί στα παζλ που συναντήσατε ποτέ.

Σε ένα μικρότερο παιδί, δοκιμάστε να πείτε “βλέπω πως έβαλες μόνος σου τα παιχνίδια σου στα κουτιά τους, μπράβο!”. Το παιδί θα λάβει το μήνυμα πως είστε ευχαριστημένοι με αυτή του τη συμπεριφορά, θα του έχετε μεταδώσει με θετικό και όμορφο τρόπο την αξία που θέλετε να επαινέσετε κι έτσι θα έχει πάρει αρκετή ενθάρρυνση για να την ξανακάνει.

  • Nα είστε ειλικρινείς & να μην υπερβάλλετε.

Τα παιδιά, ιδιαίτερα μετά την ηλικία των 7 ετών, είναι σε θέση να διακρίνουν το ψέμα πίσω από έναν έπαινο των γονιών καθώς συνήθως μπορούν και μόνα τους να κρίνουν πότε έχουν κάνει καλή δουλειά σε κάτι και πότε όχι. Όταν ξέρουν λοιπόν πως κάποιο τους αποτέλεσμα είναι μέτριο ή κακό κι όμως ακούν και πάλι να τα επαινούν πολύ, καταλαβαίνουν τις προθέσεις των γονιών τους και εκλαμβάνουν τον μη αυθεντικό έπαινο ως σημάδι αποτυχίας (πηγή).

Μάλιστα, ακόμη και σε περίπτωση που όντως το αποτέλεσμα που φέρνουν δεν είναι κακό, είναι σημαντικό να μην υπερβάλλουμε και στους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιούμε καθώς επαινούμε. Είναι προτιμότερο να πούμε “τι ωραία που ζωγράφισες αυτά τα σύννεφα, αγάπη μου, μπράβο!” όταν το παιδί μας δείξει για παράδειγμα μια ζωγραφιά του από το να πούμε “αχ αγάπη μου, είναι η ομορφότερη ζωγραφιά που έχω δει ποτέ στη ζωή μου, μπράβο σου!”. Στη δεύτερη περίπτωση, το παιδί αν μη τι άλλο δεν έχει λόγο να προσπαθήσει να ζωγραφίσει καλύτερα, οπότε θα επαναπαυτεί στο ότι είναι ο καλύτερος ζωγράφος του κόσμου και δεν θα προσπαθήσει να εξελίξει τη δεξιότητά του αυτή.

Αναρωτηθείτε για το μήνυμα που περνάτε στο παιδί μέσω του επαίνου και βεβαιωθείτε ότι δεν του θέτετε υπερβολικά υψηλά standards που θα δυσκολευτεί να “φθάσει” στο μέλλον και προσπαθήστε να επαινείτε με ειλικρίνεια τα πραγματικά κατορθώματα του παιδιού σας. Μην υποτιμάτε τη νοημοσύνη τους, άλλωστε και για τα ίδια ο έπαινος αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν όντως έχουν κατορθώσει κάτι σπουδαίο.



  • Μην συγκρίνετε το παιδί με άλλα παιδιά για να το επαινέσετε.

Ο έπαινος που συγκρίνει το παιδί με τα άλλα παιδιά του μαθαίνει πως αυτό που μετράει και έχει σημασία είναι να ξεπερνάμε, να “νικάμε” τους άλλους και όχι τόσο η ίδια η διαδικασία, ο τρόπος χειρισμού και η προσπάθεια που καταβάλαμε για κάτι (πηγή). Έτσι το παιδί δεν αντλεί πραγματική ευχαρίστηση από την ενασχόλησή του με απαιτητικές δραστηριότητες με αποτέλεσμα να λιγοστεύει η όρεξή του να προσπαθήσει σκληρότερα για να βελτιωθεί σε αυτές, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη δυσκολία και μη αποδοχή την πιθανή αποτυχία του, κάποια φορά, σε κάτι.

Αποφύγετε να λέτε λοιπόν στο παιδί ότι είναι ο καλύτερος παίκτης της ομάδας του ή ο καλύτερος μαθητής της τάξης του και αρκεστείτε στο να επαινέσετε τη σκληρή του δουλειά και τον κόπο του (προσπάθεια), την επιμονή του (αξία) για όλα όσα πράγματι καταφέρνει. Να επαινείτε προσπάθεια και αξίες, δηλαδή, και όχι ένα αποτέλεσμα του παιδιού σε σχέση με τους άλλους.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ:

Προσπαθήστε, έχοντας κατά νου το πώς ένας βιαστικός, δοσμένος χωρίς ιδιαίτερη σκέψη έπαινος μπορεί να βλάψει το παιδί, να εστιάζετε στο να κάνετε παρατηρήσεις πάνω στη συμπεριφορά του, π.χ. “έφαγες όλο σου το φαγητό!” χωρίς να το επαινείτε με χαρακτηρισμούς και υπερβολικά λόγια. Ο περιγραφικός έπαινος, ειδικά, που με απλά σχόλια ενθαρρύνει το παιδί να συνεχίσει να καταπιάνεται με κάτι ή να συμπεριφέρεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο έχει δειχθεί τόσο να αναπτύσσει την αυτοπεποίθηση των παιδιών όσο και να βελτιώνει γενικότερα την επικοινωνία και τελικά τη σχέση τους με τους γονείς τους.



Leave a Reply

Your email address will not be published.